Ảnh minh họa

Muốn làm được điều này thì nông dân cần hiểu rõ bản chất của các loại phân( phân hữu cơ, vô cơ, vi sinh, qua lá…). Hơn thế, còn phải biết rõ mối quan hệ giữa thời tiết và sự phân giải của các loại phân; mối quan hệ giữa loại đất canh tác và phân bón....; thời điểm bón phân như thế nào cho đúng cũng rất quan trọng để tăng năng suất lúa.

Bón lót cho lúa xuân: Việc bón lót nên tiến hành trước khi gieo cấy( lúc đang làm đất). Phân lân và phân chuồng (nếu có) cần bón 100%. Đối với đạm và kali cần bón từ 60-65% tổng lượng phân bón cả vụ. Bón với một lượng đạm và kali cao như vậy vì rằng: Do các loại phân bón gốc đều là các loại phân khó tiêu cho cây trồng. Cây muốn hấp thu được thì phân bón phải phân giải thành chất dễ tiêu. Mặt khác, đầu vụ xuân khi cấy lúa nhiệt độ thường thấp dưới ngưỡng thích hợp cho quá trình phân giải của phân bón dẫn đến phân phân giải rất chậm nên lúa xuân sẽ chậm có thậm chí không có được dinh dưỡng để hút khi bước vào quá trình đẻ nhánh hữu hiệu nếu ruộng được bón ít hoặc không bón( cấy chay). Hiện nay, do việc làm đất được cơ giới hóa bằng máy nên hầu hết các chân ruộng của nông dân đều để bùn lắng, nước trong mới tiến hành bón lót( bón như vậy gọi là bón bề mặt). Việc làm này không những làm cho lúa chết do sót đạm mà còn bị tiêu hao rất lớn lượng phân đã bón do khả năng bay hơi của phân bón nhất là phân đạm, hiệu quả sẽ không cao.

Bón thúc cho lúa xuân: Dựa vào các thời kì sinh trưởng phát triển của cây lúa làm tiền đề cho năng suất( đẻ nhánh, làm đòng, làm hạt) mà nông dân cần bón vào các thời điểm của các thời kì này cho thích hợp. Cụ thể:

- Thời điểm bón thúc cho lúa đẻ nhánh: Mục đích của lần bón này là tạo điều kiện cho lúa đẻ nhanh và đẻ tập trung ngay ở giai đoạn đầu của quá trình đẻ nhánh. Muốn được như vậy thì cần nhận bết rõ được cây lúa bắt đầu đẻ lúc nào? Đây là điều mà bấy lâu nông dân thường không biết đến. Đa số thường căn cứ vào sau cấy bao nhiêu ngày để bón thúc đợt 1. Chẳng hạn như vụ xuân sau cấy 20 ngày, vụ mùa bón sau cấy khỏang 1 tuần. Để đạt hiệu quả ở lần bón này thì cần biết rõ được sinh lý đẻ nhánh của lúa( lúa bắt đầu đẻ khi cây có 4 lá thật). Vì vậy, ở vụ xuân đối với những diện tích gieo thẳng để cây lúa đẻ nhánh được thuận lợi trong thời tiết vẫn còn giá rét thì cần chọn thời điểm khi cây lúa có 2,5 – 3 lá thật( cây mạ có 2 lá và có một mũi chông đang nhú); Tiến hành bón thúc cho lúa đẻ nhánh là thích hợp nhất. Đối với những diện tích cấy mạ dược và mạ nền cứng cần tiến hành lần bón này khi lúa bén rễ hồi xanh. Vì thực tế đối với mạ dược nếu chăm sóc tốt, gieo thưa thì mạ đã đẻ nhánh trên ruộng mạ chứ không phải ra ruộng cấy lúa mới đẻ.

Lượng phân bón lần này chú ý đầu tư nhiều đạm hơn kali tùy theo chân ruộng tốt hay xấu, giống có nhu cầu cao hay thấp, thời tiết ưu tiên hay không ưu tiên cho quá trình phân giải phân mà bón cho phù hợp( nhìn cây mà bón).

- Thời điểm bón cho lúa làm đòng: Sau khi cây lúa đẻ nhánh xong sẽ bước sang thời kì làm đốt và làm đòng. Muốn bón phân hiệu quả ở thời kì này cần chia các diện tích lúa phát triển khác nhau mà bón khác nhau. Cụ thể:

+ Với những chân ruộng lúa đã đẻ đủ số dảnh theo yêu cầu, cây lúa có nguy cơ đẻ tiếp( lúa tốt) thì cần đợi đến khi cây có đòng( lúa cứt gián) mới tiến hành bón phân và lượng phân nên đầu tư nhiều về kali( theo tỷ lệ 2kali: 0,5 đạm). Vì về mặt khoa học thì khi cây lúa đã có đòng thì không bao giờ đẻ nữa dù có tốt thế nào. Bón lúc này là an toàn nhất, nếu chọn thời điểm lúa đứng cái( lúa chưa có cứt gián) đã bón cho diện tích lúa này thì lúa sẽ tiếp tục đẻ ra những nhánh không bông sẽ vô hiệu quả.

+ Với những chân ruộng lúa sinh trưởng phát triển ở mức trung bình (lúa chưa đẻ đủ) thì cần chọn thời điểm lúa đứng cái để bón cho lúa làm đòng sẽ hiệu quả hơn. Lượng phân bón cho đối tượng lúa này nên theo tỷ lệ (1đạm : 2 kali) là phù hợp.

- Thời điểm bón cho lúa làm hạt: Thời kì làm hạt và chín của các giống đều dao động xung quanh khoảng 1 tháng. Trong thời gian này nông dân khi thâm canh lúa thuần theo thói quen thường không bón gì cho lúa mà chỉ đợi đến ngày thu hoạch. Hiện nay khi thâm canh lúa lai nông dân cũng thường áp dụng theo lối cũ là không bón phân cho lúa làm hạt. Như vậy, về mặt khoa học nếu thiếu kali sẽ rất hạn chế cho quá trình vận chuyển dinh dưỡng về hạt tạo tinh bột trong hạt lúa dẫn đến năng suất lúa giảm đáng kể. Hơn thế, lúa lai kể từ khi lúa trổ bông cho đến khi thu hoạch thì khả năng hút kali của nó gấp hơn 2 lần so với lúa thuần. Biết được điều này thì nông dân cần quan tâm đến việc bón nuôi hạt cho lúa đặc biệt là cây lúa lai là rất quan trọng, sẽ làm tăng đáng kể năng suất lúa sau này.

Thời điểm bón cho lúa làm hạt cần tiến hành khi lúa đang thấp thoi trỗ hoặc khi cây lúa trổ xong đang phơi màu( sau trỗ 1 tuần). Lần bón này không dùng phân bón gốc như các lần trước mà nên dùng chế phẩm phân kalisunfat( K2SO4)- nông dân thường gọi là kali trắng hay kali tan để phun trên bông cây lúa, sẽ có hiệu quả cao( cây hấp thụ được 80-95%) . Vì nếu dùng kali đỏ( KCL) để bón gốc sẽ kém hiệu quả do lá lúa rậm rạp rất khó bón được phân vào đất, tầng đất canh tác lúc này đã chai cứng phân khó có thể thẩm thấu được vào tầng đất dưới và cây lúa lại phải đợi phân bón phân giải thành chất dễ tiêu rồi mới hút được.

Nên dùng 02 lạng kali trắng/lần/sào lúa. Đối với lúa lai nên tiến hành phun 2 đợt( đợt 1 lúc lúa thấp thoi trỗ, lần 2 khoảng 1 tuần sau khi trổ), lúa thuần cần phun được một trong hai đợt trên sẽ có hiệu quả đáng kể.

* Chú ý: Kali trắng có thể cộng với các loại thuốc bảo vệ thực vật, phân qua lá phun cùng( khi cần) đều được. Mặt khác, khi cây lúa bị bệnh khô vằn gây hại ở các thời kì thì khi phun thuốc trừ bệnh cần thêm khoảng 0,5 lạng kali trắng/bình phun sẽ trừ bệnh hiệu quả hơn. Khi tiến hành phun kali trắng cho lúa làm hạt và thuốc trừ sâu bệnh nên phun vào buổi chiều mát( lúc bông lúa đã khép vỏ trấu) là an toàn nhất.

(Theo Khuyến nông VN)