Trải qua 50 năm xây dựng, qua mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn lịch sử, trong cuộc kháng chiến thần kỳ bảo vệ miền bắc, giải phóng miền nam, thống nhất đất nước cho đến sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước, toàn thể đội ngũ cán bộ công nhân viên chức những nhà trí thức, những nhà khoa học, những người làm công tác thiết kế, nghiên cứu khoa học công nghệ tàu thủy ô-tô đã nối tiếp nhau viết lên những trang sử vàng truyền thống rất đáng tự hào.

        Với thời gian không dài, khi mới thành lập, Phòng thiết kế tàu thủy và ô-tô được Bộ Giao thông vận tải giao nhiệm vụ tập trung đầu tư xây dựng đội ngũ thiết kế, kỹ sư, công nhân lành nghề đã đóng thành công các phương tiện vận tải ven biển, vận tải sông đáp ứng nhu cầu vận tải thủy, bộ, xây dựng cơ sở vật chất ban đầu cho miền bắc XHCN, hậu phương vững chắc, bảo đảm chi viện cho cuộc đấu tranh giải phóng miền nam thống nhất đất nước. Chính vì vậy mà hàng trăm tàu vận tải từ 50 tấn, 70 tấn, 100 tấn đã ra đời trong những năm 1961, 1962, 1963, đặc biệt phải kể đến loại tàu "không số" đã phục vụ mở tuyến đường mòn Hồ Chí Minh trên biển đưa vũ khí đạn dược tiếp viện cho miền nam, lập nên những chiến công vang dội. Năm 1965, 1966, 1967 khi giặc Mỹ gây chiến tranh phá hoại miền bắc nhằm ngăn chặn miền bắc tiếp tế cho chiến trường miền nam thì nhiệm vụ của đội ngũ thiết kế cơ khí giao thông vận tải lại càng nặng nề hơn, khó khăn hơn. Ngoài việc bảo đảm giao thông thông suốt, chống chiến tranh phá hoại của Mỹ ở miền bắc, còn phải thiết kế, đóng nhanh nhiều sản phẩm phục vụ cho quốc phòng như: Tàu phóng lôi cho Hải Quân, tàu 50T - 100T, tàu đánh cá giả dạng, cũng như hàng loạt phương tiện vượt sông như: Ô-tô lội nước, máy kéo lội nước, phà ghép, phà truyền lực, cầu cáp, cầu ngầm... được thực hiện và đưa vào phục vụ bảo đảm giao thông thông suốt trong cuộc chiến tranh chống Mỹ, cứu nước.

        Năm 1972, giặc Mỹ leo thang đánh phá miền bắc lần thứ hai, với tinh thần dũng cảm, thông minh, sáng tạo, những cán bộ thiết kế lại tiếp tục góp sức trong việc bảo đảm giao thông ở Nghệ An, Hà Tĩnh và nghiên cứu - thiết kế chế tạo ca-nô T5 lịch sử, góp phần rà phá bom mìn do Mỹ phong tỏa các cảng miền bắc. Chính vì vậy, Viện đã vinh dự cùng một số đơn vị trong và ngoài ngành được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học - kỹ thuật.

        Năm 1975, sau khi nước nhà thống nhất, bước vào thời kỳ hòa bình xây dựng đất nước, khắc phục hậu quả sau chiến tranh, đội ngũ tư vấn, thiết kế, đội ngũ những nhà khoa học của Viện lại có điều kiện bước vào giai đoạn thử thách mới - thời kỳ xây dựng hạ tầng cho đất nước, đặc biệt là hạ tầng giao thông vận tải đã bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh, trong đó có giao thông thủy bộ trong cả nước. Nhiệm vụ thì lớn, địa bàn rộng, thiếu cả về vật chất, công nghệ và nguồn nhân lực... nhất là trong cơ chế bao cấp, bị Mỹ bao vây cấm vận, một lần nữa lực lượng tư vấn, thiết kế đã vươn lên vượt khó khăn, đoàn kết một lòng tập trung thực hiện nhiệm vụ chính trị mà Ðảng và Nhà nước giao cho: Nghiên cứu thiết kế các phương tiện thủy bộ phục vụ phát triển ngành giao thông vận tải ở cả miền bắc - miền trung - miền nam, xây dựng hạ tầng nhà máy đóng tàu non trẻ góp phần cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

        Với chức năng của một Viện khoa học chuyên ngành, là Trung tâm nghiên cứu thiết kế tàu thủy, ô-tô, Viện đã quan tâm ngay từ đầu công tác nghiên cứu khoa học, tập trung một lực lượng lớn cán bộ chính trong Viện để triển khai có kết quả chương trình nghiên cứu có mục tiêu với công nghệ mũi nhọn như các chương trình KHCN: 34-02, 34A, 34B, với hàng trăm đề tài nghiên cứu khoa học được ứng dụng để đóng các loại phương tiện thủy, bộ như: Tàu xi-măng lưới thép, tàu hàng các loại, tàu chở quân, tàu cá giả dạng, tàu dầu, tàu công trình, rơ-moóc chuyên dùng chở hàng siêu trường - siêu trọng, tàu đặc chủng, thiết bị nâng hạ, các loại thiết bị trên boong cho tàu thủy...

        Năm 1995, để thực hiện chủ trương của Ðảng, Nghị quyết Trung ương số 03/NQ-T.Ư khóa 7 ngày 6-5-1993 về phát triển kinh tế biển nêu rõ: "Vị trí và đặc điểm địa lý nước ta, cùng với bối cảnh phức tạp trong vùng vừa tạo điều kiện vừa đòi hỏi chúng ta phải đẩy mạnh phát triển kinh tế biển đi đôi với tăng cường khả năng bảo vệ và lợi ích quốc gia, bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái biển, phấn đấu trở thành nước mạnh về kinh tế biển", Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế biển trong đó tập trung một số ngành liên quan đến kinh tế biển trong đó có phát triển ngành đóng tàu là nhiệm vụ trọng tâm. Chính vì vậy Chính phủ đã quyết định thành lập Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam là Tổng công ty 91 trực thuộc Chính phủ (Quyết định số 69/TTg ngày 31-1-1996 ). Viện KHCN tàu thủy là Viện nghiên cứu thiết kế đầu ngành trong lĩnh vực tàu thủy cả nước trở thành đơn vị thành viên của Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam.

        Sau khi Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam được thành lập (1996), Viện đã được Tổng công ty đặc biệt quan tâm, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng đội ngũ tri thức. Công tác nghiên cứu, thiết kế của Viện đã có bước chuyển biến đột phá, giai đoạn này mang tính quyết định cho sự phát triển nhanh, bền vững của Viện, của Tổng công ty trong chiến lược phát triển ngành đóng tàu mà Nghị quyết Ðại hội Ðảng lần thứ VIII, Ðại hội Ðảng lần thứ IX chỉ rõ "phải tập trung đổi mới công nghệ, thiết bị, hiện đại hóa một số khâu then chốt trong chế tạo, chú trọng phát triển công nghiệp đóng tàu và sửa chữa tàu, đặc biệt là các loạt tàu lớn". Chính vì vậy, Chính phủ đã có quyết định mang tính chiến lược cho Tổng công ty định hướng phát triển thông qua đề án phát triển Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam giai đoạn 1996-2000 cũng như Quy hoạch tổng thể phát triển Tổng công ty giai đoạn 10 năm 2000-2010 (Quyết định số 1055/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 11-11-2002), đặc biệt Ðề án điều chỉnh chiến lược phát triển Tập đoàn giai đoạn 2006-2015 (Quyết định số 1106/TTg ngày 18-10-2005). Ðây là những quyết định hết sức quan trọng cho sự phát triển của ngành đóng tàu Việt Nam là cơ hội, tạo cho ngành có hướng đi lâu dài, có cơ chế, chính sách hỗ trợ to lớn của Ðảng, Nhà nước, Chính phủ dành cho ngành đóng tàu trong giai đoạn mới, giúp các nhà máy đóng tàu của Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam và các ngành công nghiệp cả nước có điều kiện nâng cấp cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực, tăng khả năng cạnh tranh, tiếp cận nhanh với trình độ đóng tàu quốc tế nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật, vừa mở rộng hợp tác với các nước đóng tàu phát triển trên thế giới kết hợp với điều kiện thực tế Việt Nam để có được các thiết kế mới, các thiết kế tiêu biểu.

        Cũng trong giai đoạn này do nhu cầu phát triển lâu dài của Tập đoàn, được sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Ðảng ủy, Hội đồng quản trị Tập đoàn, đồng thời có được điều kiện thu lợi và nhận thức, đúng đắn về nhân tố con người, nhân tố quyết định cho thành công của doanh nghiệp, Viện đã mạnh dạn trong công tác đào tạo phát triển nguồn nhân lực tăng cường đội ngũ tri thức thông qua đào tạo tại chỗ, đào tạo ở nước ngoài, kết hợp với các trường đại học trong nước để đào tạo văn bằng 2 cho cán bộ, kỹ sư của Viện , đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, thiết kế cũng như hợp tác với các công ty nước ngoài để chuyển giao công nghệ về các phần mềm thiết kế công nghệ cho các nhà máy lớn của Tập đoàn. Hầu hết các thiết kế lớn của Viện đều thiết kế theo tiêu chuẩn quy phạm quốc tế, do Ðăng kiểm NK (Nhật Bản), BV (Pháp), ABS (Mỹ), DNV (Na Uy)... thẩm duyệt.

        Tất cả các sản phẩm lớn do Viện thiết kế, kể cả các sản phẩm thiết kế của nước ngoài được đóng tại các nhà máy, đều áp dụng thử nghiệm mô hình tại Bể thử mô hình của Viện để điều chỉnh các phương án thiết kế, giảm chi phí trong quá trình thi công. Bể thử mô hình tàu thủy đã và đang trở thành một trung tâm khoa học - công nghệ là cơ sở hạ tầng chuyên thử nghiệm, nghiên cứu, đào tạo nguồn lực cho Tập đoàn, cho ngành đóng tàu Việt Nam đi lên, hội nhập quốc tế. Từ những sản phẩm thiết kế lớn, Viện đã khẳng định được năng lực thiết kế tàu thủy trong giai đoạn mới hiện nay thể hiện sự đầu tư đúng hướng của Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam trước đây, nay là Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam. Ðiều đó cũng khẳng định: Tập đoàn, Viện cho dù đang khó khăn về vốn nhưng đã mạnh dạn đầu tư cho đội ngũ khoa học- công nghệ trẻ, nhân tố quyết định cho sự thành công của doanh nghiệp, đào tạo phát triển nguồn nhân lực phải đi trước một bước.

        Trong hơn 10 năm qua, Viện được Bộ Khoa học và Công nghệ, Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam, Bộ Giao thông vận tải giao thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước thuộc các chương trình KC.02, KC.05, KC.06, KC.10 và hàng trăm đề tài cấp Bộ, trong đó có các đề tài thuộc Dự án khoa học - công nghệ cấp Nhà nước: "Phát triển khoa học - công nghệ phục vụ đóng tàu chở dầu thô 100.000T" gồm hơn 10 đề tài nghiên cứu khoa học và 9 dự án sản xuất thử nghiệm.

        Viện KHCN tàu thủy-nơi khởi nguồn của những con tàu mang thương hiệu Việt Nam, tự hào 50 năm truyền thống, các thế hệ cán bộ thiết kế đã nối tiếp nhau viết nên những trang sử vàng. Viện đã thiết kế gần 400 sà-lan các loại, hơn 200 loại tàu hàng, 200 loại tàu kéo - đẩy, 150 loại tàu khách, 120 loại tàu chuyên dụng, hơn 100 mẫu thiết kế ô-tô, triển khai hơn 150 đề tài nghiên cứu khoa học... Hàng nghìn phương tiện thủy, bộ do Viện thiết kế đang hoạt động trên khắp các tuyến đường thủy trên biển từ bắc vào nam, khắp các nẻo đường của Tổ quốc. Có những con tàu do chúng ta tự thiết kế, tự đóng đã treo cờ Việt Nam đi khắp năm châu, bốn bể, được thế giới đánh giá rất cao. Cũng từ Viện Khoa học - Công nghệ tàu thủy, hàng trăm kỹ sư đã trưởng thành, đã và đang đảm nhận các trọng trách ở nhiều cơ sở nghiên cứu khoa học, công ty tư vấn thiết kế, Cục Hàng hải Việt Nam, Cục Ðăng kiểm Việt Nam đã đóng góp nhiều cán bộ lãnh đạo và quản lý giỏi trong ngành đóng tàu cả nước. Họ đã trưởng thành từ Viện Khoa học - Công nghệ tàu thủy, họ đã gắn bó nhiều năm tâm huyết với nghề, đã bàn giao lại cho thế hệ trẻ ngày nay những tri thức, kinh nghiệm, niềm tự hào và truyền thống vẻ vang của đội ngũ nghiên cứu thiết kế cơ khí giao thông vận tải, đưa Việt Nam trở thành một nước đóng tàu đứng hàng thứ sáu trên thế giới.

(Theo KHCN An Giang)